Transformatoryň ýitgileri näme?

Güýç transformatorynyň ýitgilerine esasan mis ýitgileri we demir ýitgileri girýär. Sebäbi islendik elektrik enjamy uzak wagtlap işlände ýitgiler döredýär we güýç transformatorlary hem muňa degişli.

Demiriň zyýany näme?

Mis ýitgisinden tapawutlylykda, transformatoryň demir ýitgisi sargy we tok ululygy ýaly faktorlara bagly däldir. Adyndan çen tutup, demiriň zyýany demir bilen ýakyn baglanyşyklydyr, ol demir özeni tarapyndan döredilýär. Transformatoryň demir ýitgisi "ýüksüz ýitgi" diýlip hem atlandyrylýar, sebäbi demir ýitgisi transformatorda hemişe bolýar, ol doly ýük ýa-da nol ýük bolsa-da we transformatoryň üýtgewsiz ýitgisine degişlidir. Şeýle-de bolsa, ýük prosesinde elektrik meýdanynyň güýjüniň peselmegi bilen güýç ýitgisi azalar.

Transformator demir ýitgisiniň klassifikasiýa

Transformatoryň demir ýitgisi gisterezis ýitgisine we burulma tok ýitgisine bölünýär.

Gisterezis ýitgisi

Transformatoryň iş prinsipi elektromagnit induksiýa prinsipine esaslanýar, bu bolsa naprýaženiýe ýokarlanmagyna we peselmegine, şeýle hem toguň üýtgemegine ýetmäge mümkinçilik berýär. Transformatordaky magnit akymy demir özeninde akýar. Demir özen magnit akymyna magnit garşylygyna eýedir, edil geçirijiniň toga garşylygy ýaly. Şonuň ýaly-da, ýylylyk hem döreýär we bu ýitgi "gisterezis ýitgisi" diýlip atlandyrylýar.

Eddy togunyň ýitgisi

Transformatoryň ilkinji sarmasyna tok berlende, sarma tarapyndan döredilen magnit akymy demir özeninde akýar. Özeniň özi geçiriji bolany üçin, magnit meýdanynyň çyzygyna perpendikulýar tekizlikde elektrik potensialy döreýär. Bu potensial özeniň kese-kesiginde ýapyk halka döredýär, bu bolsa öz gezeginde elektrik toguny döredýär. Bu tok aýlanýan girdap ýaly hereket edýär, şonuň üçin "girdap" diýlip atlandyrylýar. Burulýan toguň döredýän ýitgisi "burulýan toguň ýitgisi" diýlip atlandyrylýar. Özen burulýan toguň döredýändigi üçin ol inçe list ýasalýar. Özen näçe inçe bolsa, garşylyk şonça ýokary bolsa, tok şonça pes bolýar.

Transformator demir ýitgisine täsir edýän faktorlar

• Işleýiş naprýaženiýesi we ýygylygy: Demir ýitgileri transformatoryň iş naprýaženiýesi we ýygylygy bilen baglanyşykly, sebäbi bu faktorlar ýadrodaky magnit meýdanynyň güýjüne we gisterezis täsir edýär.
• Esasy material: Esasy materialyň gisterezis häsiýetleri demir ýitgisiniň möçberine täsir eder. Eger esasy material gowy saýlanmasa, gisterezis ýitgisi artar.
• Önümçilik prosesi: Transformatoryň önümçilik prosesi hem demir ýitgisine belli bir derejede täsir edýär. Mysal üçin, özen laminasiýa usuly, izolýasiýa bejergisi we ş.m. demir ýitgisiniň möçberine täsir eder.

Transformatoryň demir ýitgisini nädip azaltmaly?

• Ýokary hilli demir özen materialyny saýlaň: Kiçi gisterezis ýitgisi bolan demir özen materialyny saýlamak transformatoryň demir ýitgisini azaldyp biler.
• Önümçilik prosesini optimizirläň: Esasy laminasiýa usulyny, izolýasiýa işlemesini we beýleki önümçilik proseslerini kämilleşdirmek arkaly demir ýitgisini azaldyň.
• Maksatly dizaýn: Transformator dizaýn tapgyrynda, gurluş dizaýnyny we parametr saýlamagyny optimizirlemek arkaly demir ýitgileri azaldylýar.

Mis ýitgisi

Mis transformatorlarda möhüm rol oýnaýar. Mis simleri adatça transformatorlaryň sargylarynda ulanylýar. Transformatordaky "mis ýitgisi" mis simleriň döredýän ýitgisidir. Transformatoryň "mis ýitgisi" ýük ýitgisi diýlip hem atlandyrylýar. Ýük ýitgisi diýilýän zat üýtgeýän ýitgiler we üýtgeşmelerdir.

Ol toguň üýtgemegi bilen üýtgeýär, mis ýitgisi (ýük ýitgisi) üýtgeýän ýitgidir we transformatoryň işlemeginde esasy ýitgidir.

Transformator misiniň ýitgisine täsir edýän faktorlar

• Tokuň ululygy: Ýokarda agzalyp geçilişi ýaly, mis ýitgisi toguň kwadratyna proporsionaldyr, şonuň üçin toguň ululygy mis ýitgisine täsir edýän esasy faktordyr.
• Sargymyň garşylygy: Sargymyň garşylygy mis ýitgisine gönüden-göni täsir edýär. Garşylyk näçe uly bolsa, mis ýitgisi şonça-da ýokary bolýar.
• Sargyç gatlaklarynyň sany: Sargyç gatlaklary näçe köp bolsa, sargyçda toguň akyş ýoly şonça uzak bolar we garşylyk degişlilikde artar, netijede mis ýitgisi artar.
• Geçiş ýygylygy: Geçiş ýygylygynyň transformatoryň mis ýitgisine täsiri transformatoryň paýlanyş parametrleri we ýük häsiýetleri bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Ýük häsiýetnamalary we paýlanyş parametrleri induktiw bolanda, geçiş ýygylygy artdygyça mis ýitgisi azalýar; olar kuwwatly bolanda, geçiş ýygylygy artdygyça mis ýitgisi artýar.
• Temperatura täsiri: Ýük ýitgisine transformatoryň temperaturasy hem täsir edýär. Şol bir wagtyň özünde, ýük togunyň döredýän syzma akymy sargyda gyrymsy toguň ýitgilerine we sargydyň daşyndaky metal böleklerde bolsa azaşan ýitgilere sebäp bolar.

Transformator mis ýitgisini nädip azaltmaly?

• Transformatoryň sargysynyň kese-kesiş meýdanyny artdyryň: geçirijiniň garşylygyny azaldyň, şeýdip transformatoryň mis ýitgisini netijeli azaldyň.
• Sargy garşylygyny azaltmak üçin ýokary hilli geçiriji materiallary ulanyň: meselem, mis folga ýa-da alýumin folga.
• Transformatoryň ýeňil ýüklenen iş wagtyny azaltmak: Transformatoryň ýeňil ýüklenen iş wagtynyň paýyny çäklendirmek transformatoryň mis ýitgisini azaltmaga kömek eder.